تحول دیجیتال (دیجیتالی شدن خدمات و اقتصاد) امروز یک ضرورت راهبردی برای کشورها است. کارشناسان معتقدند که «تحقق تحول دیجیتال… نیازمند همکاری و همافزایی مؤثر بین بخش دولتی و خصوصی است» در واقع هیچ بخشی به تنهایی نمیتواند بار این تحول بزرگ را به دوش بکشد؛ دولت، بخش خصوصی و اکوسیستم استارتاپی باید دست به دست هم دهند. جوانان خلاق و تحصیلکرده نیز با ایفای نقش فعال در این فرآیند میتوانند موتور محرکه تحول دیجیتال باشند.
نقش دولت در زیرساخت و سیاستگذاری
دولت وظیفه دارد بسترهای لازم را برای تحول دیجیتال فراهم کند. طبق گفته مسئولان دولت، تأمین زیرساختهای ارتباطی پیشرفته (نظیر شبکههای فیبر نوری، اینترنت 5G، مراکز داده پرظرفیت و امنیت سایبری) از وظایف اصلی دولت است. همچنین شبکه ملی اطلاعات – یکی از پروژههای کلیدی – باید تکمیل و در اختیار بخش خصوصی و استارتاپها قرار گیرد. علاوه بر این، دولت باید با مقرراتزدایی و تدوین قوانین حمایتی فضایی امن و جذاب برای سرمایهگذاری خصوصی ایجاد کند. برای نمونه، برنامهریزی دولت آینده شامل اعطای میلیاردها تومان تسهیلات به فعالان حوزه فناوری و هوش مصنوعی و تشکیل سامانههای مشارکت الکترونیکی است تا صدای مردم و متخصصان نیز شنیده شود. در یک نگاه کلان، سند برنامه پنجساله توسعه نیز سهم ۱۰ درصدی برای اقتصاد دیجیتال تعیین کرده تا بودجه و سیاستهای ملی برای ترویج ICT اختصاص یابد.
نقش بخش خصوصی بهعنوان موتور رشد
بخش خصوصی در پیشبرد تحول دیجیتال نقش محوری دارد. وزیر ارتباطات تأکید کرده است که «دسترسی به اینترنت با کیفیت تا پایان دولت آینده با مشارکت بخش خصوصی هموار میشود». از دید کارشناسان، بهکارگیری تخصص و سرمایه شرکتهای خصوصی برای توسعه خدمات دیجیتال از مهمترین راهکارهاست: معاون وزیر ارتباطات اعلام کرده «کلید رونق اقتصاد دیجیتال ایران تا سال ۱۴۱۰، واگذاری مدیریت بهرهور به بخش خصوصی و تضمین رقابت عادلانه برای شکوفایی نوآوری است». به عبارت دیگر، دولت با واگذاری امور فنی و راهبری طرحهای دیجیتال به بخش خصوصی، بستر را برای سرعت گرفتن نوآوری و کارآمدی فراهم میکند. مشارکت شرکتهای فناوری و اپراتورها در توسعه زیرساختها، ایجاد مشوق برای سرمایهگذاری در بخش ICT و هدایت نخبگان به استارتاپها از دیگر ابعاد مهم مشارکت خصوصی است. همانطور که در برنامه تحول دیجیتال کشور تصریح شده، «مشارکت جدی بخش خصوصی اصلیترین رکن این تحول است» و بدون آن، دولت الکترونیک نمیتواند به اهداف خود برسد.
نقش استارتاپها در نوآوری دیجیتال
استارتاپها بهعنوان تجلی خلاقیت جوانان و نیروی پیشران اقتصاد نوین، نقطه قوت تحول دیجیتال هستند. رئیس پارک فناوری اطلاعات و ارتباطات (فاوا) با بیان اینکه «اقتصاد دیجیتال، نقطه قوت و امید تحول اقتصادی ایران است» گفته است برنامه این پارک حمایت از ۱۰۰ استارتاپ فعال در زمینه اقتصاد دیجیتال و هوش مصنوعی است. این حمایتها نشان میدهد که دولت نیز استارتاپها را در اولویت قرار داده است. اکوسیستم استارتاپی با ایدههای نوآورانه خود میتواند خدمات جدید دیجیتال تولید کند و با جذب سرمایههای خرد و کلان، چرخه اقتصاد دیجیتال را فعال سازد.
در مقابل، کمبود توجه به استارتاپها خطرناک است؛ نماینده کانون فاوا هشدار داده که نبود حمایت از این شرکتهای نوآور کشور را «مانند لشکری خواهد کرد که سرباز ندارد و محکوم به شکست است». بنابراین توانمندسازی استارتاپها از طریق تسهیلات مالی، برگزاری رویدادهای سرمایهگذاری و فراهم کردن پلتفرمهای تعامل با بخش خصوصی و دانشگاه، از اقدامات ضروری است.
- سرمایهگذاری در خدمات نوآورانه: حمایت مالی از استارتاپهای دیجیتال و شرکتهای دانشبنیان (بهعنوان مثال، اختصاص بودجه و ایجاد صندوق پژوهش و فناوری).
- ایجاد مراکز رشد منطقهای: گسترش مراکز رشد فناوری در استانها برای تربیت کارآفرینان محلی.
- تسهیل همکاری با بخش خصوصی: هدایت استارتاپها به پروژههای مشترک با شرکتها و اپراتورها تا محصولات دیجیتال کاربردی خلق شود.
همکاری جمعی و مشارکت مردمی
تحول دیجیتال نیازمند مشارکت همهجانبه است. علاوه بر همکاری دولت و فعالان بخش فناوری، مشارکت مردمی (جمعسپاری ایدهها و حمایت مالی جمعی) میتواند شتابدهنده باشد. پلتفرمهای تامین مالی جمعی، یک نمونه از این مشارکتهاست که امکان جذب سرمایه خرد برای طرحهای نوآورانه را فراهم میکند. این روند در ایران مورد توجه قرار گرفته است؛ در واقع ظهور سکوهای جمعسپاری نویدبخش توسعه فضای کارآفرینی و نوآوری در کشور است و انتظار میرود با صدور مجوزهای لازم، جمعسپاری بیش از پیش به نوآوری، ایجاد شغل و رشد اقتصادی منجر شود. همچنین برنامه دولت الکترونیک بر مشارکت شهروندان تاکید دارد: سامانههایی چون «سامانه مشارکت الکترونیکی» و سامانه ملی «فواد ۱۲۸» برای دریافت نظرات و شکایات مردم طراحی شدهاند تا مسیر تصمیمسازیها شفافتر و پاسخگوتر باشد. در ادامه و از طریق ساز و کارهای ارائه شده، هر ایرانی میتواند با ارائه راهکار یا سرمایهگذاری خرد، در فرآیند تحول دیجیتال کشور سهیم باشد.
- ایجاد پلتفرمهای عمومی برای دریافت ایدهها: استفاده از سایتها و اپلیکیشنهای آنلاین برای جمعآوری ایدههای جوانان و متخصصان (نظیر بودجهریزی مشارکتی برای طرحهای دیجیتال).
- توسعه سرمایهگذاری مردمی: تشویق به سرمایهگذاری خرد در استارتاپهای نوظهور از طریق بازارهای سرمایه یا پلتفرمهای تأمین مالی جمعی.
- آموزش و فرهنگسازی: افزایش سواد دیجیتال جوانان و آشنایی آنها با فرصتهای کارآفرینی و مشارکت اجتماعی در حوزه فناوری.
نتیجهگیری
تحول دیجیتال ایران در گرو همافزایی استراتژیک میان دولت، بخش خصوصی، استارتاپها و خود مردم است. با سرمایهگذاری دولت در زیرساختها و تسهیل مقررات، همراهی بخش خصوصی در تأمین فناوری و سرمایه، و پویایی اکوسیستم استارتاپی، میتوان اقتصاد دیجیتال را به یک نیروی محرکه قدرتمند تبدیل کرد. از سوی دیگر، جلب مشارکت مردمی (جمعسپاری ایدهها و بودجه) میتواند قدرت جذب نوآوری و حل مسأله را افزایش دهد. نسل جوان ایران با انرژی و خلاقیت خود میتواند با شرکت در پروژههای دیجیتال، راهاندازی استارتاپ و ارائه پیشنهادات ابتکاری، نقش تعیینکنندهای در این مسیر ایفا کند. تنها از طریق تلاش جمعی و نوآوری درونزا است که ایران دیجیتال شکل میگیرد و کشور قادر خواهد بود در اقتصاد جهانی آینده جایگاه شایستهای پیدا کند.
بدون نظر