نبرد غول‌ها: جمع‌سپاری در مقابل متن باز – کدام برتر است؟

جمع‌سپاری یعنی سپردن کار به جمعی بزرگ از مردم از طریق اینترنت. به‌جای اینکه یک تیم ثابت کار را انجام دهد، وظایف بین افراد زیادی تقسیم می‌شود. این مفهوم را نخستین‌بار «جف هاو» در سال ۲۰۰۶ در مجله‌ی وایرد معرفی کرد و آن را به‌نوعی «استفاده از مدل متن‌باز در حوزه‌هایی فراتر از نرم‌افزار» دانست.

جمع‌سپاری بر پایه‌ی خِرد جمعی استوار است؛ باور به اینکه نتیجه‌ی مشارکت گسترده‌ی افراد می‌تواند از تصمیم یک گروه کوچک بهتر باشد. نمونه‌ی مشهور آن ویکی‌پدیا است؛ پروژه‌ای که میلیون‌ها نفر در آن داوطلبانه محتوا می‌نویسند. در دنیای نرم‌افزار نیز جمع‌سپاری در زمینه‌هایی مثل آزمایش محصول، شناسایی باگ، ایده‌پردازی، طراحی رابط کاربری یا حتی کدنویسی رقابتی به‌کار می‌رود.

متن‌باز چیست؟

نرم‌افزار متن‌باز یعنی نرم‌افزاری که کد منبع آن برای همه آزاد و قابل ویرایش است. هر فرد می‌تواند کد را مطالعه و اصلاح کند و نسخه‌ی بهبود‌یافته را منتشر نماید. این جنبش از فلسفه‌ی «نرم‌افزار آزاد» ریچارد استالمن الهام گرفته و هدفش ترویج همکاری و آزادی دسترسی به دانش است. پروژه‌های مشهوری مثل لینوکس، فایرفاکس، وردپرس و اندروید نمونه‌های درخشان متن‌باز هستند. در این مدل، جامعه‌ای از برنامه‌نویسان و کاربران با هم کار می‌کنند تا نرم‌افزار را پیش ببرند. نتیجه هم برای خودشان مفید است و هم برای دیگران. متن‌باز یعنی همکاری برابر، یادگیری جمعی و نوآوری مداوم.

طرح یک سوال: با توجه به تعاریف مطرح شده؟ تصویر بالا بیشتر بیان گر جمع سپاری است یا متن باز؟

در ادامه پاسخ شما داده شده است …

تفاوت‌های کلیدی میان جمع‌سپاری و متن‌باز

در نگاه اول، هر دو مدل به مشارکت مردمی وابسته‌اند، اما تفاوت بنیادین در مالکیت نتیجه و نوع انگیزه‌ها است:

• در متن‌باز، نتیجه‌ی کار مشترک همه است. هر کس در توسعه مشارکت کند، می‌تواند آزادانه از محصول استفاده کند. این مدل معمولاً برای منافع عمومی و بلندمدت طراحی می‌شود. (پاسخ سوال بالا)
• در جمع‌سپاری، معمولاً نفع اصلی به سازمان یا فرد سفارش‌دهنده می‌رسد. مشارکت‌کنندگان ممکن است داوطلبانه یا در قالب مسابقه فعالیت کنند و اغلب تنها یک یا چند نفر از میان جمع پاداش می‌گیرند.

به بیان ساده، متن‌باز یک همکاری جمعی و دوسویه است، در حالی که جمع‌سپاری بیشتر همکاری یک‌سویه و هدف‌محور محسوب می‌شود. برای مثال، در پروژه‌ی لینوکس همه‌ی توسعه‌دهندگان از نسخه‌های جدید و بهبود‌یافته استفاده می‌کنند، اما در مسابقه‌ی طراحی لوگوی یک شرکت، تنها طرح برنده مورد استفاده قرار می‌گیرد و زحمات دیگران عملاً از بین می‌رود.

بنابراین می‌توان گفت:

• متن‌باز بیشتر برای خلق ارزش مشترک و پایدار است.
• جمع‌سپاری بیشتر برای حل سریع یک مسئله یا اجرای یک پروژه‌ی خاص به‌کار می‌رود.

البته در عمل، مرز میان این دو همیشه سخت و مشخص نیست. برخی پروژه‌ها مانند ویکی‌پدیا یا پروژه‌های علمی عمومی ترکیبی از هر دو مدل هستند: داوطلبانه، باز، و در خدمت منافع جمعی.

کاربرد در صنعت نرم‌افزار

۱. متن‌باز در عمل

امروزه بخش بزرگی از ابزارهای نرم‌افزاری جهان متن‌باز هستند. از سیستم‌عامل‌های عظیمی مثل Linux گرفته تا زبان‌های برنامه‌نویسی محبوبی چون Python و چارچوب‌هایی مانند React.

شرکت‌ها از متن‌باز استفاده می‌کنند چون:

• هزینه‌ی مجوز نرم‌افزار کاهش می‌یابد،
• امنیت و کیفیت بالاتر است (چون همه می‌توانند کد را بررسی کنند)،
• و انعطاف بیشتری برای شخصی‌سازی دارند.

همچنین پروژه‌های متن‌باز بستر فوق‌العاده‌ای برای یادگیری جوانان‌اند. در برنامه‌هایی مانند Google Summer of Code، دانشجویان از سراسر دنیا در پروژه‌های متن‌باز مشارکت می‌کنند و هم تجربه می‌گیرند، هم ارتباطات حرفه‌ای می‌سازند.

در نتیجه، متن‌باز نه‌تنها شیوه‌ای برای ساخت نرم‌افزار، بلکه فرهنگی برای رشد و یادگیری مشارکتی است.

۲. جمع‌سپاری در عمل

در صنعت نرم‌افزار، جمع‌سپاری بیشتر برای حل مسائل خاص استفاده می‌شود. چند مثال واقعی:

• Bug Bounty: شرکت‌هایی مانند گوگل و مایکروسافت از متخصصان امنیت دعوت می‌کنند باگ‌های امنیتی محصولاتشان را پیدا کنند و در ازای آن پاداش بگیرند.
• آزمایش نرم‌افزار: برخی شرکت‌ها نسخه‌ی آزمایشی اپلیکیشن خود را برای هزاران کاربر منتشر می‌کنند تا ایرادها و بازخوردها را جمع‌آوری کنند.
• مسابقات برنامه‌نویسی: پلتفرم‌هایی مانند Topcoder یا Kaggle مسابقاتی برگزار می‌کنند که در آن توسعه‌دهندگان از سراسر دنیا به‌صورت رقابتی برای حل یک مسئله کدنویسی می‌کنند.
• نمونه معروف نتفلیکس (Netflix Prize): بین سال‌های ۲۰۰۶ تا ۲۰۰۹، نتفلیکس مسابقه‌ای برگزار کرد تا بهترین الگوریتم پیشنهاد فیلم را از بین هزاران متخصص داده در جهان پیدا کند. این رقابت با هزینه‌ای اندک (یک میلیون دلار جایزه) به پیشرفت قابل‌توجهی در الگوریتم‌های یادگیری ماشین انجامید.

جمع‌سپاری در این نمونه‌ها نشان داد که توان ذهن‌های پراکنده در سراسر جهان می‌تواند از هر تیم داخلی قدرتمندتر عمل کند.

مزایا و چالش‌ها

مزایای جمع‌سپاری

• دسترسی به استعدادهای متنوع: هر فرد از هر نقطه دنیا می‌تواند ایده یا راه‌حل ارائه کند.
• سرعت بالا: چند صد یا چند هزار نفر می‌توانند به‌طور همزمان روی کارهای کوچک‌تر فعالیت کنند.
• کاهش هزینه: بسیاری از مشارکت‌ها داوطلبانه یا با پاداش محدود انجام می‌شوند.
• ایجاد تعامل عمومی: مسابقات و فراخوان‌ها توجه مردم را جلب کرده و جنبه‌ی تبلیغاتی دارند.

چالش‌های جمع‌سپاری

• کیفیت و هماهنگی: خروجی‌های متنوع از افراد مختلف نیاز به بازبینی زیاد دارند.
• احساس بی‌عدالتی: ممکن است برنده یا سفارش‌دهنده سود ببرد و زحمت بقیه افراد مورد توجه قرار نگیرد.

مزایای متن‌باز

• کیفیت و امنیت بالا: چون هزاران نفر کد را بررسی می‌کنند.
• هزینه‌ی کمتر: نرم‌افزارهای متن‌باز معمولاً رایگان‌اند.
• انعطاف‌پذیری: سازمان‌ها می‌توانند کد را برای نیاز خود سفارشی کنند.
• یادگیری و جامعه‌ی فعال: مشارکت در پروژه‌های متن‌باز محیطی آموزشی و الهام‌بخش است.

چالش‌های متن‌باز

• پشتیبانی فنی محدود: معمولاً شرکت تجاری پشت پروژه نیست تا خدمات فوری ارائه دهد.
• پیچیدگی راه‌اندازی: برخی پروژه‌های متن‌باز نیاز به دانش فنی بالا دارند.
• اختلاف نظر در جامعه: در پروژه‌های بزرگ، اختلاف در تصمیم‌گیری ممکن است روند توسعه را کند کند.

با این حال، تجربه نشان داده که جامعه‌ی فعال و بنیادهای پشتیبان (مانند بنیاد لینوکس و آپاچی) این چالش‌ها را به‌خوبی مدیریت می‌کنند.

کدام‌یک برتر است؟

پاسخ کوتاه این است: هیچ‌کدام به‌طور مطلق برتر نیستند. انتخاب بین جمع‌سپاری و متن‌باز به هدف پروژه بستگی دارد:

• اگر هدف خلق محصولی پایدار و عمومی است، متن‌باز برنده است.
• اگر هدف حل سریع یک چالش خاص یا تولید ایده‌ی تازه است، جمع‌سپاری انتخاب بهتری است.

به بیان دیگر، متن‌باز مناسب سازندگی بلندمدت است، در حالی که جمع‌سپاری در بیشتر موارد مناسب حل مسئله کوتاه‌مدت تر است.

در عمل، بسیاری از شرکت‌ها این دو را ترکیب می‌کنند. مثلاً یک سازمان ممکن است بخشی از کد خود را متن‌باز کند تا جامعه در بهبود آن مشارکت کند، و هم‌زمان از طریق جمع‌سپاری از کاربران بخواهد ایده‌هایی برای ویژگی‌های جدید ارائه دهند.

نگاهی به آینده

روند جهانی نشان می‌دهد که مرز میان متن‌باز و جمع‌سپاری روزبه‌روز کم‌رنگ‌تر می‌شود. فناوری‌های جدید مانند هوش مصنوعی مولد، پلتفرم‌های مشارکت داده‌ای و ابزارهای توسعه‌ی توزیع‌شده این همکاری‌ها را آسان‌تر کرده‌اند. برای جوانان ایرانی که در حوزه‌ی نرم‌افزار، طراحی یا علم داده فعالیت می‌کنند، هر دو رویکرد فرصتی بی‌نظیرند:

• جمع‌سپاری می‌تواند دریچه‌ای برای ورود به پروژه‌های جهانی باشد و تجربه‌ی واقعی بازار را فراهم کند.
• متن‌باز می‌تواند بستری برای یادگیری عمیق و ساخت رزومه‌ی حرفه‌ای باشد.

جمع‌بندی

نوآوری در قرن ۲۱ نه در دفترهای بسته، بلکه در جوامع باز و متصل شکل می‌گیرد.

چه در قالب صدها توسعه‌دهنده‌ای که داوطلبانه روی پروژه‌ای متن‌باز کار می‌کنند، و چه در قالب هزاران نفری که در یک چالش برنامه‌نویسی آنلاین ایده می‌دهند — قدرت جمع، موتور محرک فناوری است. اگر توسعه‌دهنده هستید، در پروژه‌های متن‌باز مشارکت کنید. اگر کارآفرینید، از جمع‌سپاری برای یافتن ایده‌های تازه کمک بگیرید. هر دو راه، مدرسه‌ای برای یادگیری و پلی برای ساختن آینده‌ای خلاق‌ترند.

منابع

• زنگنه، فاطمه. جمع‌سپاری چیست و چه مزایا و معایبی دارد؟، وب‌سایت چطور.
• عباسی، ارسطو. نرم‌افزار متن‌باز چیست؟، مجله هم‌روش.
• Simon Phipps. “Open Source and Crowdsourcing Are Not Synonyms.” OpenSource.org.
• Chris Grams. “Why the Open Source Way Trumps the Crowdsourcing Way.” Opensource.com.
• Maureen Murtha. “The Netflix Prize.” HeroX Blog.
• Mend.io Blog. “Crowdsourcing and Open Source – Friends or Foes?”