چگونه میتوان مردم را ترغیب کرد که وقت و انرژی خود را صرف حل مسئلهی ما کنند؟
در دنیایی که اطلاعات و ارتباطات با سرعت نور در جریاناند، حل مسائل پیچیده دیگر در انحصار سازمانها یا افراد خاص نیست. جمعسپاری یا Crowdsourcing به ما این امکان را میدهد که از هوش، خلاقیت و نیروی جمعی مردم برای حل چالشهای بزرگ استفاده کنیم. اما سؤال اساسی این است: چطور میتوان مردم را ترغیب کرد که وقت و انرژی خود را صرف حل مسئلهی ما کنند؟
انگیزش درونی و بیرونی: دو بال پرواز
انگیزهی مشارکت افراد از دو منبع اصلی نشأت میگیرد: انگیزش درونی (عامل احساسی و شخصی) و انگیزش بیرونی (مشوقها و پاداشهای محیطی). انگیزش درونی هنگامی رخ میدهد که افراد کاری را صرفاً بهدلیل جذابیت، لذت یا احساس مفیدبودن آن انجام میدهند؛ مانند حس مسئولیت اجتماعی، یادگیری و پیشرفت شخصی. در مقابل، انگیزش بیرونی زمانی فعال میشود که افراد بهدنبال پاداشهای خارجی مانند پول، امتیاز، مقام یا تقدیرهای جمعی فعالیت میکنند. مطالعات روانشناسی نشان میدهد که «انگیزه درونی بیشتر بر رشد شخصی، احساس وظیفهشناسی و شناخت هدف متمرکز است، در حالی که انگیزه بیرونی شامل مشوقهای مالی، مقام و پذیرش اجتماعی است.
انگیزش درونی
اشتیاقی شخصی است که از لذت انجام فعالیت یا حس مفیدبودن آن ناشی میشود؛ مانند احساس رضایت در کمک به دیگران یا یادگیری مهارت جدید.
انگیزش بیرونی
متکی به عوامل محیطی مانند پاداشهای مالی، جوایز نقدی و تقدیرهای عمومی است که افراد را برای شرکت در پروژهها تشویق میکند.
برخی پژوهشها حتی نشان میدهند که مشوقهای مادی لزوماً محرک اصلی مشارکت نیستند. مثلاً یک مطالعه در ایران نتیجه گرفت «میزان پاداش در نظر گرفته شده برای جمعسپاری بر ایجاد انگیزه برای مشارکت تأثیر معناداری ندارد»، یعنی عمده انگیزهها از دلایل درونی ناشی میشود.
اصول کلیدی ایجاد انگیزه برای مشارکت
- تعریف شفاف مسئله: افراد باید بدانند دقیقاً با چه مسئلهای روبهرو هستند، چه چیزی از آنها خواسته میشود و چه نتیجهای انتظار میرود. ابهام دشمن مشارکت است.
- ارائه چارچوب مشخص برای مشارکت: نقشها را مشخص کنید. پروژه را به بخشهای کوچک تقسیم کنید. بگذارید افراد بدانند کجا وارد میشوند و خروجی مورد انتظار چیست.
- دادن معنا به کار: بیان کنید که این پروژه چرا مهم است و چگونه به بهبود یک وضعیت واقعی منجر میشود. وقتی افراد حس کنند کاری معنادار انجام میدهند، بیشتر درگیر میشوند.
- استفاده هوشمندانه از پاداشها: پاداش میتواند مالی باشد، اما لزوماً نباید باشد. اعتبار اجتماعی، معرفی عمومی، امکان همکاری آینده، گواهی مشارکت و حتی تشکر ساده میتواند انگیزه قوی ایجاد کند.
- بازخورد و گزارش پیشرفت: مردم دوست دارند بدانند آیا کارشان اثری داشته یا نه. با ارائه گزارشهای پیشرفت، آمار مشارکت، نتایج جزئی و تشکر از مشارکتکنندگان، انگیزه را بالا نگه دارید.
- ایجاد حس تعلق: پلتفرمی بسازید که مشارکتکنندگان حس کنند بخشی از یک جامعه هستند. گفتگو، تعامل، تبادل ایده و ایجاد ارتباط میان افراد، حس همراهی را تقویت میکند.
- ساختار رقابتی سالم: استفاده از چالشها، مسابقهها و جدولهای رتبهبندی به شرطی که عدالت رعایت شود، انگیزه رقابتی ایجاد میکند. رقابت سالم یکی از قویترین عوامل محرک است.
ترکیب انگیزش و حس هدفمندی: طراحی کمپین جمعسپاری انگیزشی
گامهای طراحی کمپین جمعسپاری انگیزشی اگر اینطور پیموده شوند، نتیجه شما را شگفتزده خواهد کرد!
- شناخت دقیق مخاطب: بدانید افراد هدف شما چه کسانی هستند و چه چیزی آنها را ترغیب میکند.
- تعریف شفاف و الهامبخش مسئله: مسئله را به گونهای تعریف کنید که هم واضح باشد و هم الهامبخش.
- طراحی مسیر مشارکت مرحلهبهمرحله: فرآیند مشارکت را به مراحل کوچک و قابل مدیریت تقسیم کنید.
- ایجاد ترکیب هوشمندانهای از انگیزههای درونی و بیرونی: از هر دو نوع انگیزه به صورت متعادل استفاده کنید.
- ساختن بستر تعامل و گفتگو: فضایی برای تبادل نظر و ارتباط بین مشارکتکنندگان ایجاد کنید.
- گزارشدهی شفاف از پیشرفت و تأثیر کارها: مشارکتکنندگان را در جریان نتایج کار قرار دهید.
- قدردانی و بازخورد به مشارکتکنندگان: از تلاشها تقدیر کنید و بازخورد مناسب ارائه دهید.
نمونههای الهامبخش ایرانی
هر یک از این نمونهها ترکیبی از انگیزههای درونی (احساس مسئولیت اجتماعی و علاقه به کمک) و انگیزههای بیرونی (تسهیلگریهای دیجیتال، تایید عمومی، یا ابزارهای جذاب) را به کار بردهاند و مردم را با شور و اشتیاق در حل مسائل مشارکت دادهاند.
یک پلتفرم آنلاین جذب داوطلب است که تمرکز آن بر ایجاد دسترسی آسان به پروژههای داوطلبانه است. بنیانگذاران آن میگویند ایدهی اولیه از اینجا شکل گرفت که «افراد حاضرند با انگیزههای غیرمادی فعالیتهایی انجام دهند و انجام این فعالیتها در مقیاس وسیع میتواند به حل بسیاری از مسائل در سطح جامعه کمک کند».
برنامهی معاونت علمی ریاست جمهوری برای استفاده از نخبگان ایرانی خارج از کشور است. در ده سال گذشته، این پلتفرم بیش از ۱۴ هزار متخصص ایرانی را در طرحهای علمی، فناوری و کسبوکار مشارکت داده است. هدف اصلی کانکت «ایجاد انگیزه در جوانان» بوده تا آنها باور کنند که میتوان در ایران ماند و کار کرد.
پروژهای در قالب چتبات و پلتفرم همسفری هوشمند برای زائران اربعین است. این سامانه با اتصال زائران صاحب خودرو به افرادی که نیازمند راهی به کربلا بودند، بیش از هزار سفر را تسهیل کرد. نکته مهم آن بود که با این نوآوری «نه تنها ظرفیت حملونقل بهینه شد و ترافیک کاهش یافت، بلکه روحیه همیاری و تعاون در میان زائران تقویت شد».
جمعبندی و دعوت به اقدام
ایجاد یک «موتور محرک» برای حل مسئله شما یعنی طراحی مناسب هدف و پاداش. ابتدا با توضیح مأموریت و تأثیر بزرگ مسئله در زندگی مردم، حس هدفمندی و مسئولیت را برافرازید. سپس به کمک ابزارهای مناسب (از پلتفرمهای آنلاین هماهنگی پروژه گرفته تا مکانیزمهای بازیسازی و شبکههای اجتماعی) مشارکتکنندگان را گامبهگام ترغیب کنید. از ابزارهای ارتباطی و رقابتی برای جلب توجه استفاده کنید و هر موفقیت کوچک را با قدردانی عمومی یا جوایز ملموس پاداش دهید.
با این ترکیب، همچون نمونههای ایرانی یادشده، میتوانید مردمی متعهد، نوآور و شاداب را به سمت حل مسأله خود بسیج کنید. در دنیای جمعسپاری، مردم وقتی حاضر میشوند مسئله شما را حل کنند که احساس کنند بخشی از راهحل هستند، نه فقط یک ابزار موقت. ایجاد انگیزه یعنی ساختن پل میان نیاز شما و خواست آنها. اگر این پل محکم ساخته شود، موجی از خلاقیت و تلاش به سوی شما سرازیر خواهد شد.
اکنون وقت حرکت است: هدفی شفاف مشخص کنید، زمینه و پاداش مشارکت را به گونهای طراحی نمایید که هم شور درونی و هم تشویقهای بیرونی را فعال کند، و از مردم دعوت کنید با شما همراه شوند. تنها در این صورت است که انگیزه جمعی به بزرگترین نیروی محرکه شما تبدیل خواهد شد تا از دل همدلی و مسئولیت، راهحلهای ماندگار متولد شوند.
بدون نظر